Cách Phân Loại Nhà Sàn

Khác với những ngôi nhà hiện đại thông thường ở vùng đồng bằng, ở các khu vực miền núi có một ngôi nhà với tên gọi là nhà sàn. Nhà sàn được xây theo một cách riêng biệt với phía trên các cột mặt đất hay mặt nước (khoảng 1m) và phần sàn với mái che dùng để ở.Trong bài viết này sẽ giới thiệu cho bạn những cách phân loại nhà sàn. Hãy cùng nhau tham khảo nhé!

Đặc điểm của nhà sàn

Kiểu nhà đặc biệt này đã bắt đầu xuất hiện từ thời đại Đá mới. Tại Việt Nam, nó bắt đầu ra đời vào thời kỳ Đông Sơn và tồn tại đến ngày nay. 

Nhà sàn thích hợp với những nơi có địa hình phức tạp như miền núi, đầm lầy hoặc sông suối. Trên thực tế, đây là những ngôi nhà được xây dựng từ các vật liệu có sẵn trong tự nhiên của các tộc người miền núi. Nhà được xây dựng cao hơn so với mặt đất từ 2-3m hoặc thấp hơn để tránh thú dữ. Bên cạnh đó, còn để  đối phó với những điều kiện khắc nghiệt của tự nhiên.

nha-san-tay-nguyen
Nhà sàn ở Tây Nguyên

Chức năng của nhà sàn

Những công trình nhà ở xây cao này có nhiều chức năng phong phú, cụ thể:

  • Là không gian sinh hoạt, nơi ở và che nắng, che mưa cho con người.
  • Đối phó với hiện tượng ngập lũ ở cả đồng bằng và miền núi.
  • Tránh thú dữ và ngăn chặn các loại côn trùng như ruồi, muỗi, rắn rết,…
  • Là không gian tiến hành các tập tục hoặc nghi lễ của mỗi dân tộc. Nổi bật nhất là chức năng tổ chức lễ hội để truyền lại văn hóa cho các thế hệ sau.
  • Là không gian sinh hoạt cộng đồng của một buôn làng. Già làng sẽ tập hợp các cư dân trong buôn làng tại đây để thông báo những điều quan  trọng.
  • Là nơi lưu trữ các hiện vật truyền thống của buôn làng hay dân tộc. Đó là thể là các nhạc cụ (cồng, chiêng, trống đồng), sinh vật để dâng tế hoặc các vật tặng thưởng, giấy khen.

Đặc trưng về kiến trúc nhà sàn

Kiến trúc nhà sàn ngày nay rất đa dạng và ngày càng có sự cải tiến theo hướng hiện đại. Nhưng nhìn chung vẫn có những đặc trưng kiến trúc nhất định. Ngôi nhà thường được xây dựng trên các cột với thiết kế chắc chắn theo một tỷ lệ hợp lý. Phía bên hông nhà sẽ có cầu thang (1-2 cầu thang) tùy vào nhu cầu sử dụng.

Nhà có hai cửa đối xứng, không gian chia làm nhiều phần. Bao gồm: hàng ba, hai thông hành, chỗ trung tâm và các buồng phía trong. Khu vực hàng ba sẽ có hai cửa sổ và ba chắn để ngăn cách giữa buồng với gian chính. Ngoài ra, phần mái thường có độ dốc lớn theo dạng từ 2, 3 hoặc 4 mái.

Nguyên vật liệu xây dựng nhà sàn

Người dân thường sử dụng những loại vật liệu đơn sơ và có sẵn trong tự nhiên để xây dựng. Trong đó, phổ biến nhất vẫn là các loại gỗ, tre (tre luồng, tre hóp đá) hoặc cây song, mây,… Những vật liệu này đều có thể khai thác và tìm thấy ở các khu rừng nhiệt đới.

Phần mái của ngôi nhà cũng được làm từ những vật liệu khác nhau tùy vào điều kiện tự nhiên và đặc trưng ở mỗi khu vực. Nhưng thường thấy nhất là mái làm bằng lá gồi, lá cỏ tranh hoặc lá ngói âm dương.

Hiện nay, để bảo vệ nguồn tài nguyên gỗ tự nhiên và sự thiếu hụt về các nguyên liệu kể trên nên nhiều người đã chuyển sang sử dụng bê tông, cốt thép để xây dựng. Như vậy cũng giúp đảm bảo được độ bền chắc và tiết kiệm chi phí cho gia chủ.

nguyen-vat-lieu-nha-san
Nguyên vật liệu xây dựng nhà sàn chủ yếu lầ gỗ, tre (tre luồng, tre hóp đá) hoặc cây song, mây,…

Phân loại nhà sàn theo nguyên liệu

Ngoài hai cách phân loại trên, nhiều người còn chia nhà sàn theo nguyên vật liệu xây dựng. Dưới đây là một số loại nhà tiêu biểu.

Nhà sàn gỗ

Đây là một trong những loại nhà sàn thông dụng nhất hiện nay. Bạn sẽ có nhiều lựa chọn đối với những mẫu nhà này. Ví dụ như nhà truyền thống với mái lá, nhà hiện đại với cửa kính rộng, nhà ba gian với khung cột cao, nhà kiểu mái Thái,…

Đặc điểm chính của loại nhà này chính là vật liệu từ gỗ. Hầu như toàn bộ cấu trúc nhà từ các cột, đòn đỡ, cho tới cầu thang, cửa sổ,… đều được xây dựng bằng gỗ.

Ngoài ra, trên các cột, lan can hay cầu thang sẽ có những họa tiết tinh tế được chạm khắc. Từ đó, tạo nên nét đẹp truyền thống cũng như chứa đựng bản sắc văn hóa của dân tộc.

Nhà sàn tre

Tre là loại vật liệu truyền thống có nguồn gốc từ tự nhiên. Tre cũng đã gắn bó với con người Việt Nam từ ngàn đời nay trong công cuộc xây dựng nhà cửa. Những ngôi nhà làm từ tre được nhiều kiến trúc sư đánh giá là có độ bền và cứng cáp tương đương với nhà gỗ.

Nhà sàn tre không chỉ chắc chắn mà còn phù hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam. Vật liệu này có khả năng cách nhiệt rất hiệu quả, giúp người dân chống nóng tốt.

Với hình dáng nhỏ gọn cùng khả năng chịu lực tốt, tre được ứng dụng linh hoạt trong xây dựng các công trình nhà ở. Tuy nhiên, do sự phát triển của công nghệ cùng các vật liệu hiện đại hơn nên loại nhà ở bằng tre cũng dần xuất hiện ít đi.

xay-dung-nha-san-bang-tre-
Nhà sàn bằng tre

Nhà sàn bằng sắt

Sắt, thép ngày nay đều là những loại vật liệu quen thuộc với mọi người. Các vật liệu này cũng được nhiều gia đình lựa chọn và còn có khả năng thay thế bê tông cốt thép trong tương lai.

Kết cấu chính của ngôi nhà được dựng bằng sắt thép. Từ các cột, sàn cho đến toàn bộ khung đều sẽ được tạo nên từ chúng. Không chỉ kiên cố, chắc chắn mà những mẫu nhà kiểu này cũng rất đẹp mắt. Ngoài ra, nó còn giúp gia chủ thi công nhanh chóng, giảm chi phí xây dựng nhờ kết cấu gọn nhẹ và dễ dàng cơi nới, cải tạo công trình nếu muốn.

Nhà sàn bê tông

Việc sử dụng vật liệu là bê tông cho phép sáng tạo nhiều phong cách thiết kế và có tính thẩm mỹ cao. Bạn có thể xây kiểu nhà này theo hướng biệt thự hoặc kết hợp giữa nét cổ điển và hiện đại.

Các vật liệu xây dựng nhà cũng có sự thay đổi. Các cột, trụ, sàn hay đòn đỡ trước đây phần lớn được làm từ gỗ thì nay đổi thành bê tông cốt thép. Phần vách và tường ngăn không còn là những nguyên liệu tre trúc.

Thay vào đó là các loại gạch và gạch men. Ngoài ra, phần mái cũng có sự cách tân theo hướng hiện đại khi gia chủ sử dụng mái ngói, mái tôn hoặc mái làm từ bê tông.

Kiểu nhà này ngày càng được nhiều người ưa chuộng nhờ ưu điểm về sự vững chãi và khả năng chịu lực tốt. Việc đối phó với những điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như bão, lũ,… cũng xuất sắc hơn nhiều.

be-tong
Nhà sàn bê tông vô cùng chắc chắn

Phân loại nhà sàn theo vùng miền

Mỗi vùng miền sẽ có những điều kiện tự nhiên và văn hóa khác nhau. Do vậy, đặc trưng nhà sàn cũng có nhiều điểm khác biệt.

Nhà sàn Tây Bắc

Kiểu nhà xây trên cọc ở Tây Bắc đặc trưng nhất là những ngôi nhà của người dân tộc Tày và Thái.

Dân tộc Tày

Số cột nhà không được là số lẻ và phải là số nằm trong khoảng từ 24 đến 38. Phần mái sẽ được đan từ vật liệu lá cọ và thường có hai mái. Đặc biệt, cầu thang đi lên phải được xây theo hướng Đông hoặc hướng Nam.

Về cấu trúc bên trong, gian nhà được chia làm nhiều gian (4-7 gian) và gồm hai phần chủ đạo: phòng khách và khu vực sinh hoạt của gia đình. Tại phòng khách, bàn thờ ông bà tổ tiên được đặt chính giữa và cao hơn.

Như vậy sẽ thể hiện được sự tôn nghiêm và lòng biết ơn của con cháu. Phòng bên trái của ngôi nhà dành cho những đôi vợ chồng son (nếu có). Còn bên phải là không gian sinh hoạt của con cái. Phần còn lại là nơi ở dành cho người cao tuổi, ông bà.

Dân tộc Thái

Người dân tộc Thái làm nhà với 100% nguyên liệu khai thác được từ tự nhiên. Trong đó, vật liệu chính sẽ là gỗ, mây, tre, nứa hoặc cỏ tranh. Đặc trưng là các ngôi nhà thường được thiết kế và thi công theo hình dạng của sông, núi hay cánh đồng. Nhưng hầu hết đều được xây dựng theo hướng tựa lưng vào núi và cửa nhà quay ra phía thung lũng.

Nhà có hai cầu thang: một lối để nữ đi và một lối cho nam. Người Thái quan niệm số chẵn là số chết, mang đến nhiều xui xẻo. Vì thế, số gian nhà đều là số lẻ và tùy thuộc vào điều kiện, nhu cầu ở từng gia đình.

Mặc dù cùng là dân tộc Thái nhưng phần mái nhà của người Thái đen và Thái Trắng lại có sự khác nhau. Mái nhà của người Thái Trắng thường có hình mai rùa với nguyên tắc 4 mái. Còn người Thái đen lại ưa chuộng kiểu mái khau cút. Đây là cụm từ để chỉ đôi sừng bị cụt của con trâu và là biểu tượng linh thiêng của người dân địa phương.

nha-san-dan-toc-thai
Nhà sàn dân tộc Thái

Nhà sàn Tây Nguyên

Tại Tây Nguyên, nhà sàn thường được xây theo hướng Bắc – Nam. Bởi như vậy sẽ giúp ngôi nhà đón gió mát và tránh nắng hắt lại khi chiều xuống. Các cột nhà được làm từ cây nguyên khối với chiều rộng từ 30 – 40 cm. Chúng được xếp chồng lên nhau hoặc ghép lại một cách chắc chắn, tạo nên cấu trúc vững chãi cho ngôi nhà.

Nhà có từ 3-7 gian, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của gia đình nhiều thế hệ đặc trưng ở đây. Chiều rộng nhà chủ yếu nằm trong khoảng 5.6-7m và chiều dài tầm 3m.

Giống như các cột trong nhà, cầu thang cũng được làm từ gỗ nguyên khối và đẽo thủ công bằng tay. Cầu thang có bảy bậc và cả hai bên đều được tạo khắc những biểu tượng thiêng liêng theo phong tục.

Bên phải được khắc hình con rùa để cầu mong sự trường tồn, vĩnh cửu. Bên phải chạm khắc hình trăng khuyết cùng đôi bầu vú, thể hiện cho tình thương yêu và sự nuôi dưỡng.

Nhà sàn Nam Bộ

Kiến trúc nhà miền Nam Bộ thường hướng ra sông do việc đi lại của người dân chủ yếu là trên sông nước. Đặc biệt, nhà được xây dựng trên mặt nước ở sông, kênh hay bờ ruộng ngập.

Nhà có diện tích rộng với phần gian chính đặt bàn thờ gia tiên và hai bên thông hành. Ở phòng khách, hầu hết mọi người đều ngồi trên chiếu thay vì bàn ghế. Phía trước các gian buồng sẽ có rèm che, tạo không gian riêng tư cho phụ nữ. Do đó, đàn ông sẽ không được phép tùy tiện ra vào, nhất là những vị khách đến chơi.

Một trong những điểm nổi bật chính là kiến trúc nghệ thuật của ngôi nhà. Trên các khung cửa và lan can đều được trang trí bằng những họa tiết chạm khắc tỉ mỉ, công phu. Đó có thể là hình chim muông, hoa lá hoặc các yếu tố khác trong tự nhiên được thể hiện với đường nét tinh xảo, cầu kỳ.

nha-san-nam-bo
Nhà sàn Nam Bộ

Trên đây là bài viết về cách phân loại nhà sàn do giamgiaxl.com đã tổng hợp được, hy vọng có thể giúp bạn hiểu hơn về loại nhà này và tìm được những ứng dụng phù hợp cho riêng mình. Đừng quên chia sẻ những hiểu biết của mình về loại nhà này với chúng mình nhé!

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *