Những Đặc Điểm Chung Của Nhà Rông Ở Tây Nguyên

Khi nhắc đến những giá trị về mặt phi vật thể của kiến trúc nước nhà không thể không nhắc đến nhà Rông ở Tây Nguyên. Tuy cùng là các dân tộc đồng bào khu vực Tây Nguyên nhưng ở mỗi dân tộc đều có cách xây dựng nhà rông khác nhau. Trong bài viết này sẽ giới thiệu cho bạn những đặc điểm chung của nhà Rông ở Tây Nguyên. Hãy cùng nhau tham khảo nhé!

Nhà rông là gì?

Theo người dân Tây Nguyên, con người chỉ thành người khi được thổi hồn vào, mà đối với họ đó là hồn làng, là nhà Rông. Chính vì thế nhà Rông qua bao thế hệ vẫn chiếm một vị trí rất quan trọng trong tâm hồn.

Theo quan niệm, thôn nào không có nhà Rông thì gọi là “làng đàn bà”, tức là thôn chưa vào làng, chưa xứng đáng gọi là làng. Đó chỉ là những nhóm nhà rời rạc không có linh hồn, những người sống trong ngôi nhà đó không thực sự là con người.

Nhà rông là kiểu nhà sàn đặc trưng, đây là nhà cộng đồng, dùng làm nơi tụ họp của người dân các buôn làng Tây Nguyên. Nhà Rông chỉ có ở các làng dân tộc Gia Rai, Ba na … ở Tây Nguyên, đặc biệt là các tỉnh Gia Lai, Kon Tum.

Dù không biết mô hình nhà Rông ở Tây Nguyên xuất hiện từ bao giờ nhưng khi mới thành lập buôn làng, đồng bào các dân tộc đã không quên xây dựng cho mình một ngôi nhà chung, tựa như nhà văn hóa của dân làng người Kinh.

Nhà rông ở Tây Nguyên
Nhà rông ở Tây Nguyên

Ý nghĩa của nhà Rông ở Tây Nguyên

Không chỉ có lối kiến trúc độc đáo, nhà Rông ở Tây Nguyên còn mang những ý nghĩa văn hóa thiêng liêng như:

  • Nơi lưu giữ và thờ cúng những hiện vật có vai trò như thần hộ mệnh của làng như đá, dao, sừng trâu, cồng, chiêng, v.v.
  • Không gian sinh hoạt chung của cả cộng đồng, là nơi tổ chức các lễ hội hoặc các lễ cúng hàng năm và không hàng năm như cúng cơm mới, cúng lập làng mới, cúng nhà Rông, cúng cồng, cũng chiêng, …
  • Nơi phân xử các vụ kiện tụng, tranh chấp của dân làng, đồng thời là nơi tiếp đón những vị khách đến thăm làng.
  • Nơi gặp gỡ, hẹn hò, tỏ tình và làm tóc duyên dáng của những nam thanh nữ tú chưa có người yêu.

Đặc điểm chung nhà Rông ở Tây Nguyên

Là nét đặc trưng riêng biệt của người Tây Nguyên nhưng mỗi dân tộc sẽ có những sáng tạo riêng biệt theo văn hóa của đồng bào mình. Tuy vậy, nhà rông ở tây nguyên vẫn được thiết kế với những điểm chung là:

  • Sử dụng vật liệu chính là tre, lồ ô, cỏ tranh lợp nhà,…
  • Nhà được xây dựng trên những cây cột có kích thước lớn từ những cây đại thụ, thẳng đều và chắc chắn.
  • Địa điểm xây dựng là khoảng đất rộng nhất ở trung tâm của buôn làng.
  • Nhà rông tây nguyên thường có chiều dài khoảng 10m, cao 15 – 5m và rộng từ 4 – 6m. Nóc nhà được thiết kế 2 mái, thường được lợp bằng cỏ tranh hoặc lá cây.
  • Sàn nhà được ghép với nhau từ những cây lồ ô hoặc ván gỗ.
  • Ở hai đầu nhà được đặt 2 bếp lửa để sưởi ấm và tổ chức lễ hội.
  • Vách nhà được đan từ tre lồ ô hoặc tre nứa. Tạo ra nét văn hóa lạ mắt và độc đáo.
  • Cầu thang lên xuống của nhà Rông thường được làm bằng các cây gỗ lớn. Gồm có 7 hoặc 9 bậc.

Chức năng của nhà Rông ở Tây Nguyên

Nhà Rông của người Tây Nguyên được thiết kế với 5 chức năng chính là:

Nhà Rông Tây Nguyên lànơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của buôn làng

Nhà Rông của đồng bào dân tộc Tây Nguyên là nơi thực hiện các nghi thức cúng lễ các vị Thần. Các vị thần này được gọi chung là “Yàng”. Những nghi thức cúng lễ quen thuộc là: Lễ cầu an, cầu cúng đẩy lùi dịch bệnh, lễ tạ ơn Yàng, mừng nhà mới, lễ chiến thắng,….

sinh-hoat
Nhà trông ở Tây Nguyên là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của buôn làng

Nhà rông Tây Nguyên được xem là trụ sở của bộ máy quản trị của buôn làng

Là nơi hòa giải các xích mích, mâu thuẫn của dân làng trong cuộc sống. Là nơi xử kiện các vụ kiện cáo của các thành viên trong cộng đồng. Là nơi xử kiện và kết lộ loạn luân,…

Nhà rông Tây Nguyên trung tâm chỉ đạo các hoạt động sinh hoạt sản xuất

Cộng đồng người dân tộc Tây Nguyên dùng nhà này để bàn bạc kế hoạch nuôi trồng. Đồng thời cũng là nơi chỉ đạo các hoạt động sản xuất, trồng trọt và thu hoạch mùa màng.

Nhà rông Tây Nguyên là trung tâm chỉ huy chiến đấu của thời xưa

Thời xa xưa, khi còn đất nước còn chiến tranh, bom đạn. Nhà Rông của đồng bào Tây Nguyên được dùng để làm nơi bàn bạc, chỉ đạo và thực hiện các cuộc chiến đấu bảo vệ buôn làng. Đây cũng là nơi để trả thù, rửa nhục cho các thành viên trong cộng đồng khi bị người của dân tộc khác tấn công hoặc xâm hại.

Nhà Rông Tây Nguyên là nơi để thực hiện các sự kiện quan trọng của một đời người

Từ lúc sinh ra, trưởng thành, dựng vợ gả chồng và các sinh hoạt cộng đồng. Người dân trong buôn làng đều sử dụng nhà rông để thực hiện các sự kiện trọng đại này.

Kiến trúc nhà Rông ở Tây Nguyên

Vị trí xây dựng

Theo quan niệm của người dân Tây Nguyên, việc xây dựng nhà Rông phải tuân thủ theo những nghi thức tâm linh nhất định. Nơi xây dựng phải là khu vực cao ráo, rộng rãi. Đảm bảo được tính thoát mát về mùa hè và ấm áp về mùa đông.

Ngoài ra, vị trí đặt nhà Rông phải là trung tâm của buôn làng. Thể hiện được “trái tim” của cộng đồng dân tộc. Diện tích xây dựng phải đủ rộng, có thể làm nơi tập trung cho lượng người gấp ít nhất 3 lần tổng số dân cư trong làng.

Hình dáng và kích thước

Hình dáng được ví như một cánh buồm no nó. Nếu ví von gần gũi hơn thì nó giống như lưỡi búa hoặc lưỡi rìu của người dân. Tuy nhiên, hình dáng thực tế của nó là hình elip. Có thể tránh được sức cản gió một cách tốt nhất. Về kích thước thường dao động với độ cao từ 8 – 20m. Thông dụng nhất là trong khoảng 15 – 16. Tuy nhiên cũng có những ngôi nhà cao được thiết kế cao đến khoảng 30m. Thường có chiều dài khoảng 10m và chiều rộng là hơn 4m.

Với kích thước này, nhà này được phân loại thành 2 loại. Một loại là nhà rông đực và một loại nhà rông cái. Trong đó, nhà đực có phần mái cao chót vót, có hà có thể cao đến khoảng 30m.

y-nghia-nha-rong
Nhà Rông ở Tây Nguyên có nhiều kích thước khác nhau

Nguyên liệu làm nhà rông

Nguyên liệu tre trúc là các vật liệu chủ yếu để làm nhà rông. Thông dụng nhất là: Mây, gỗ, nứa, tre, lá cây, cỏ tranh,….Ngày nay, việc tìm kiếm vật liệu tự nhiên để làm nhà này có phần khan hiếm và khá khó khăn. Vì vậy, chúng bắt đầu được xây dựng bằng các vật liệu thay thế mang tính công nghiệp hơn.

Mái nhà Rông

Nhìn từ bên ngoài, mái Rồng được thiết kế rất độc đáo. Mái nhà có hình lưỡi rìu, hình búa hoặc cánh buồm với kích thước lớn được tạo hình bởi những thân cây to chắc chắn và dùng lá tranh để lợp.

Đỉnh mái được thiết kế theo hình hoa văn, thể hiện nét văn hóa riêng của từng dân tộc.

Phần mái sử dụng các loại cây không mối mọt, nhẹ và có khả năng đàn hồi cao như cây bồ đề, cây trứng gà, hay cây cà già.

Đặc biệt, mái của nhà Rông thường được làm bằng cỏ tranh dày khoảng 3cm, dân làng chọn thời điểm lá bánh tẻ, khoảng tháng 9 đến tháng 10 đem cắt rồi phơi vàng, chẻ ra rồi đan thành tấm để cất kỹ cho đến khi lợp. Các tấm được buộc vào các hàng xích lô trên khung mái nhà. Gần đỉnh là thanh nẹp dệt kim có hoa văn chạy song song với đỉnh để tạo độ chắc chắn cho mái

Hướng nhà 

Nhà Rông thường quay về hai hướng:

Hướng Bắc hoặc Nam: tránh ánh nắng gay gắt và đón gió mát.

Hướng Đông hoặc Tây: đón nắng ban mai, mặt trời chiếu vào, giúp xua tan mùi hôi.

huong-nha-rong
Hướng nhà Rông rất được các dân tộc ở Tây Nguyên quan tâm vì được rút ra từ đời sống và vẫn được áp dụng cho đến ngày hôm nay.

Trên đây là bài viết về những đặc điểm chung của nhà Rông ở Tây Nguyên do giamgiaxl.com đã tổng hợp được, hy vọng có thể giúp bạn hiểu hơn về loại nhà này và tìm được những ứng dụng phù hợp cho riêng mình. Đừng quên chia sẻ những hiểu biết của mình về loại nhà này với chúng mình nhé!

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *